Wat is Popart? Wij zochten het voor je uit

Popart is een van de meest opvallende en toegankelijke kunststromingen van de 20e eeuw. Maar wat is popart precies? Waar komt het vandaan, en waarom blijft het tot op de dag van vandaag zo geliefd? We nemen je mee op reis door de wereld van popart: van het ontstaan en de betekenis tot aan de invloedrijke kunstenaars die het genre groot hebben gemaakt. Of je nu een kunstliefhebber bent, student of gewoon nieuwsgierig, hier vind je alles wat je wilt weten over popart.

Wat is het en hoe is het ontstaan?

De term popart komt van het Engelse “popular art” of “popular mass culture”. Het verwijst naar kunst die zich laat inspireren door de alledaagse, populaire cultuur. Denk aan reclame, stripverhalen, televisie, muzieksterren en consumptiegoederen. In plaats van zich te richten op elitaire thema’s, zoals bij veel voorgaande kunststromingen het geval was, omarmde popart juist het banale, het herkenbare en het commerciële.

De wortels van popart liggen in het Groot-Brittannië van de jaren ’50, waar kunstenaars begonnen te experimenteren met beelden uit de massamedia. De Brit Richard Hamilton wordt vaak genoemd als een van de pioniers van popart. Zijn beroemde collage “Just what is it that makes today’s homes so different, so appealing?” uit 1956 wordt beschouwd als een van de eerste echte popartwerken. In deze collage combineerde hij beelden uit tijdschriften en advertenties op een manier die zowel ironisch als vernieuwend was.

Maar deze vorm van kunst bloeide pas echt op in de jaren ’60, vooral in de Verenigde Staten, waar het een reactie vormde op het abstract expressionisme dat toen de kunstwereld domineerde. In plaats van abstracte gevoelens en individuele expressie, draaide popart om herkenbare beelden en collectieve symboliek.

Popart als spiegel van de samenleving

Wat het zo bijzonder maakt, is hoe het de samenleving weerspiegelt. Het is kunst die inspeelt op wat mensen dagelijks zien, kopen, lezen en bewonderen. Of dat nu een blik soep is, een stripfiguur of een rockster, in de wereld van popart zijn het allemaal legitieme onderwerpen.

Popart is onlosmakelijk verbonden met de culturele veranderingen van de jaren ’60 en ’70: de seksuele revolutie, opkomst van televisie, vrouwenemancipatie, opkomende jeugdcultuur en massaconsumptie. De kunststroming zette zich vaak af tegen traditionele opvattingen over wat kunst ‘hoorde’ te zijn. In plaats daarvan werd juist de grens tussen hoge kunst en lage cultuur opgezocht — en soms compleet weggevaagd.

Bekende popart kunstenaars wereldwijd

Andy Warhol: koning van de popart

Geen enkel overzicht van popart is compleet zonder Andy Warhol. Deze Amerikaanse kunstenaar is misschien wel hét gezicht van de stroming. Zijn kleurrijke zeefdrukken van Campbell’s soepblikken, Coca-Cola-flesjes en beroemdheden als Marilyn Monroe en Elvis Presley zijn wereldberoemd. Warhol was gefascineerd door roem, herhaling en consumentencultuur — thema’s die hij keer op keer verwerkte in zijn werk.

Warhol maakte van kunst een merkproduct. In zijn beroemde atelier, The Factory, werkte hij met een team aan zijn kunst alsof het een lopende band was. Daarmee stelde hij ook vragen over de rol van de kunstenaar en de originaliteit van kunst in een wereld die steeds meer draait om reproductie.

Roy Lichtenstein: strips als serieuze kunst

Een andere sleutelfiguur in de pop kunst is Roy Lichtenstein. Zijn werk lijkt op het eerste gezicht rechtstreeks uit een stripboek te komen. Met dikke zwarte lijnen, felle kleuren en rasterpunten (de beroemde Ben-Day dots) bootste hij het uiterlijk van de populaire comics na — maar dan op monumentale schaal.

Een bekend voorbeeld is zijn schilderij “Whaam!”, waarop een explosieve luchtaanval te zien is, compleet met striptekst. Lichtenstein gebruikte de beeldtaal van stripboeken niet zomaar; hij speelde met de grenzen tussen kunst en kitsch, origineel en kopie, ironie en ernst.

Popart in Groot-Brittannië en Europa

In Groot-Brittannië floreerde popart met kunstenaars zoals Peter Blake, bekend van de iconische albumhoes van The Beatles’ “Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band”, en Eduardo Paolozzi, wiens werk de rauwe kant van de industrie en media belichtte.

Ook John Pasche verdient vermelding: hij ontwierp als jonge student het beroemde lippen-en-tong-logo van The Rolling Stones — een krachtig voorbeeld van hoe popart en popcultuur hand in hand gingen.

In Europa kreeg popart vaak een kritische, politiek geladen ondertoon, in tegenstelling tot de soms meer commerciële Amerikaanse variant. Kunstenaars stelden zich vragen over kapitalisme, macht en de rol van media.

Popart in Spanje: de Barcelona Head van Lichtenstein

Het beperkte zich niet tot de Engelstalige wereld. In Spanje liet Roy Lichtenstein in 1992 een groot kunstwerk achter dat nog altijd te bewonderen is in de stad Barcelona: El Cap de Barcelona, oftewel “De kop van Barcelona”. Dit kleurrijke beeldhouwwerk werd gemaakt in opdracht van het Olympisch Comité voor de Zomerspelen van 1992. Het is een speels, herkenbaar werk dat perfect laat zien hoe popart ook in de openbare ruimte zijn plek heeft gevonden.

Waarom deze kunst nog steeds razend populair is

Popart is tegenwoordig overal. In musea, op straat, op t-shirts, mokken, posters en zelfs in emoji’s. Maar waarom blijft het zoveel mensen aanspreken?

• Toegankelijkheid: De beelden zijn herkenbaar, kleurrijk en vaak speels. Je hoeft geen kunsthistoricus te zijn om popart te begrijpen of ervan te genieten.
• Tijdloosheid: Thema’s als consumptie, roem en media zijn nog altijd relevant.
• Esthetiek: Popart is visueel aantrekkelijk en past daardoor ook perfect in moderne interieurs.
• Inspiratiebron: Popart blijft kunstenaars, ontwerpers en marketeers inspireren, van mode tot muziekvideo’s.

Popart kopen en zelf aan de muur hangen

Dankzij de blijvende populariteit van popart kun je tegenwoordig makkelijk zelf een werk in huis halen. Denk aan reproducties van Warhol of Lichtenstein, maar ook aan moderne varianten met filmiconen zoals The Godfather, Goodfellas, of muziekhelden zoals Prince en David Bowie.

Er zijn zelfs kunstenaars en websites die persoonlijke portretten in popartstijl aanbieden. Zo kun je jezelf of je huisdier laten vereeuwigen in knallende kleuren en stripachtige lijnen — helemaal in stijl van de jaren ’60.

Kunstvandaag: van galerie tot Instagram

Het heeft zich aangepast aan de tijd. In de eenentwintigste eeuw vinden we popart niet alleen in musea, maar ook op sociale media. Denk aan digitale kunstenaars die met felle kleuren, humor en herkenbare beelden een nieuwe generatie aanspreken. Platforms als Instagram en Pinterest staan vol moderne kunst, waarbij selfies, memes en digitale icons een hoofdrol spelen.

Ook street art is een plek geworden waar popart leeft. Kunstenaars zoals Mr. Brainwash en Kaws combineren invloeden uit popart met graffiti en hedendaagse popcultuur. Daarmee blijft de geest van popart speels, provocerend en visueel krachtig springlevend.

Wat is de toekomst van popart?

Hoewel het zijn oorsprong al meer dan 70 jaar geleden vindt, is de kunststroming nog lang niet passé. Juist in een tijd waarin beeldcultuur, consumentisme en sociale media de boventoon voeren, is de boodschap van popart relevanter dan ooit.

Nieuwe technologieën zoals AI-kunst en NFT’s (non-fungible tokens) geven kunstenaars nieuwe manieren om met populaire beelden te spelen. Popart verschuift van canvas naar digitaal, maar de essentie blijft: het spiegelen van onze maatschappij op een verrassende en kleurrijke manier.

Popart is kunst voor iedereen

Popart is vrolijk, provocerend, herkenbaar en toegankelijk. Het is kunst die geen grenzen kent, en juist daarom zo veel mensen weet te raken. Van de eerste collage van Richard Hamilton tot de digitale kunstwerken van vandaag, het leeft en blijft zich ontwikkelen. Dus of je nu fan bent van Warhol, een kunstwerk van Lichtenstein aan je muur hebt hangen, of een popartfilter gebruikt op Instagram: je bent onderdeel van een beweging die blijft inspireren.

Lees ook: Wie is Albert Cuyp